حاکمیت گفتمان ژئواکونومیک انرژی

دسته: اخبار روز , اخبار نفت , دولت و مجلس
بدون دیدگاه
سه شنبه - ۲۱ اسفند ۱۳۹۷

اگرچه پس از پایان جنگ سرد، ژئوپلیتیک همچنان جایگاه خود را برای قدرت های بزرگ حفظ کرده است، اما در کنار این موضوع، تحول مهمی نیز در ترتیب و اولویت ابزارهای نفوذ بین المللی پدید آمده است و مسائل اقتصادی و اقتصاد سیاسی نیز اهمیت زیادی یافته است. امروزه کاربرد قدرت بدون توجه به توان اقتصادی، معنایی ندارد. تحولات پس از جنگ سرد، نخست استفاده انحصاری از قدرت نظامی به عنوان ابزار قدرت ملی را محدود کرده است. دوم الگوی کاربرد نظامی را دگرگون ساخته است.

در قرن بیست و یکم توانمندی اقتصای در سطح بین الملل، کنترل و تولید و صدور کالا، خدمات و سرمایه گذاری اهمیت ویژه ای دارد. مناطق ژئوپلیتیک و ژئواستراتژیک با مناطقی منطبق است که دارای منابع طبیعی و تولید ناخالص قابل توجه باشد. حال اگر مناطق راهبردی دوران جنگ سرد (ژئوپلیتیک) با عامل اقتصادی (ژئواکونومیک) منطبق شوند، آن مناطق موقعیت بین المللی منحصر به فردی خواهند یافت و در نتیجه نقش محوری در تدوین راهبردهای جهانی پیدا خواهند کرد.

در دوران حاکمیت گفتمان ژئوپلیتیک، اقتصاد نفتی پررنگ تر از هر زمان دیگری یافته و ژئوپلیتیک انرژی فضاهای بدون انرژی یا نیازمند انرژی ، کنترل منابع تولید و مسیرهای انتقال انرژی و نیز فناوری ها و ابزارهای تولید، فرآوری و انتقال و حتی مصرف انرژی برای حفظ برتری جهانی و منطقه ای و به چالش کشیدن رقبا در عرصه بین المللی، جملگی دارای ابعاد مکانی، فضایی و یا جغرافیایی است و به همین اعتبار انرژی با توجه به این مباحث، قرائت ویژه خود را از ژئوپلیتیک ارائه می دهد، یعنی آنجا که اقتصاد انگیزه رقابت های قدرتی است ، ژئوپلیتیک جنبه ژئواکونومیک به خود می گیرد. ژئواکونومی، اثرگذاری عوامل و زیربناهای اقتصادی در محیط ملی، منطقه ای یا جهانی در تصمیم گیریهای سیاسی و رقابت قدرت و اثرگذاری این عوامل در ساختار شکل گیرنده ژئوپلیتیک منطقه ای یا جهانی را مورد مطالعه قرار می دهد. در چارچوب گفتمان ژئواکونومی، روابط میان انسانها در مقام بازیگر اقتصادی با فضایی که در آن تحول می یابد، مورد بررسی و مطالعه قرا می گیرد.

در مباحث ژئواکونومیک، موضوع ژئوپلیتیک نفت و امنیت استراتژیک منابع انرژی به عنوان مهم ترین عامل تعیین کننده در استراتژی های جهانی مطرح است. بر این اساس در آغاز سده بیست و یکم، دو عامل عمده منابع و ارتباطات نقش اصلی در شکل گیری مناطق ژئواکونومیک و ژئواستراتژیک بازی می کنند.

ادوارد لوتواک معتقد است که زوال جنگ سرد در واقع نشان دهنده متغیر مسیر و حرکت نظام جهانی از سوی ژئوپلیتیک به سمت ژئواکونومیک است. وی عقیده دارد که در عصر ژئواکونومی ، وسایل و علل مناقشه ماهیتی اقتصادی پیدا می کنند و شیوه های اقتصادی جایگزین اهداف نظامی می شوند.

در عصر ژئواکونومی تقاضای جهانی انرژی ، افزایش قیمت نفت خام و کاهش ارزش دلار همراه با ترس روانی از اقدام ترویستی، عدم ثبات در برخی از کشورهای تولید کننده نفت و گاز و رقابتهای ژئوپلیتیک همراه با این واقعیت که آیا منابع کافی انرژی های فسیلی برای تامین انرژی جهان وجود دارد یا خیر، موضوع امنیت تامین انرژی را در صدر دستور کار نشستهای مهم سیاسی قرار داده است. براین مبنا در این دوره؛ منابع تامین انرژی بازارهای مصرف، تجارت انرژی، فناوری انرژی برای مصرف کنندگان آن و نیز امنیت انتقال انرژی برای تولیدکنندگان و مصرف کنندگان فوق العاد اهمیت دارد و به همین علت انرژی در سیاست های ملی و بین المللی نقش تعیین کننده ای پیدا کرده است و الگوهایی از رقابت، همکاری، کشمکش ، تجاوز، تعامل، همگرایی و واگرایی را در عرصه بین المللی شکل داده است.

در مجموع، با تحول گفتمان ژئواستراتژیک به گفتمان ژئواکونومیک در دهه ­های اخیر و ایفای نقش برتر اقتصاد در عرصه جهانی، ژئوپلیتیک انرژی، خطوط انتقال انرژی و امنیت آن از جایگاه بالایی در روابط بین ‌المللی برخوردار شده ­است. در این میان، به عنوان نمونه در مورد «موقعیت ژئواکونومیک دریای خزر و خطوط لوله انتقال انرژی آن چه تأثیراتی بر منافع و امنیت ایران باید تاکید کرد که جمهوری اسلامی ایران پس از فروپاشی نظام دو قطبی بواسطه همجواری با این منطقه مهم و قرار گرفتن در هارتلند انرژی جهان، بهترین، کوتاه ‌ترین به ­صرفه‌ ترین و امن ‌ترین مسیر برای انتقال انرژی این منطقه به بازارهای جهانی به شمار می ‌رود. با توجه به ظرفیت ­های ژئوپلیتیک جمهوری اسلامی ایران و نیز موقعیت ژئواستراتژیک به ­صورت ایجابی در تامین امنیت ملی و افزایش وزن ژئوپلیتیک خویش موثر باشد، اما به ­دلیل مخالفت برخی کشورهای تأثیرگذار فرامنطقه ­ای به ویژه آمریکا از طرح انتقال انرژی حوزه دریای خزر کنار گذاشته شده است. موضوعی که در دراز مدت علاوه بر بی‌ نصیب گذاشتن جمهوری اسلامی ایران از فواید اقتصادی خطوط لوله، باعث انزوای ژئوپلیتیک کشور و به دنبال آن کاهش ضریب امنیت ملی خواهد شد.

صارم شیراوند/ دکترای زئوپلیتیک

منبع: نفت ما


نوشته شده توسط:پشتیبان - 6267 مطلب
پرینت اشتراک گذاری در فیسبوک اشتراک گذاری در توییتر اشتراک گذاری در گوگل پلاس
بازدید: ۶
برچسب ها:
%u0637%u0631%u0627%u062D%u06CC %u0633%u0627%u06CC%u062A
طراحی سایتسئوسرویس و تعمیر کولر گازیاجاره ویلا - فروش ویلا - ویلا شمال